درباب مدرنیته و ادبیات مدرن(18)
ميرزاآقاخان كرماني (1314-1270 ه ق.)
يكي ديگر از متفكران متجدد ايران عصر قاجار، ميرزاآقاخان كرماني است. وي كه در مسافرتي به عثماني و قبرس با آثار روشنفكران معاصر آن ديار آشنايي پيدا كرده بود به فكر تلاش در راه ترقي و پيشرفت كشور خود افتاد. وي معتقد بود
"هنر و ادب بايد خدمتگزار جامعه باشد، حكمت و منطق بايد روشني بخش حقيقت اشيا و پديده هاي طبيعي و آموزگار ملل گردد، دين بايد از نظر آثار مدني آن مورد ارزشيابي قرار گيرد تا عامل هوشياري اذهان شود نه سبب كوري و ناداني و خلاصه اينكه علم بايد در راه ترقي جامعه انساني به كار افتد." [6]
منبع افكار مدرن آقاخان انديشه هاي متفكر غرب بويژه آثار نويسندگان فرانسه بوده است و كاملاً مي توان تفكرات انديشه وران آن ديار را در فكر و عمل وي رديابي كرد.او براي رفع معضلات و گرفتاريهاي ايران آن دوره سه راه حل ارائه كرد:
1- تلاش براي اخذ علم و و فنون و هنر و در يك كلام مدرنيّت غرب.
2- تأسيس حكومت و دولت مشروطه.
3- تأكيد بر اصل ناسيوناليسم.
آقاخان در زمينۀ ديانت نيز معتقد بود كه "رسوخ آراء و اطوار خرافي و آميزش تاريخي آن با عقايد ناب ديني در عمل نقش دين را در تاريخ ايران تخريب فكر و روح ايرانيان فروكاسته است." [7]
[1] - آدميت، فريدون – فكر آزادي و مقدمه نهضت مشروطيت، تهران – 1340، ص99.
2 - ناطق، هما – از ماست كه بر ماست – اميركبير، تهران 1354، ص166.
3- ايرانيان و انديشۀ تجدد، ص 86.
4 - كسرايي، محمد سالار – چالش سنت و مدرنيته در ايران – تهران، نشر مركز 1379 – ص 282.
5 - چالش سنت و مدرنيته در ايران، ص 282.
6- آدميت، فريدون – انديشه هاي ميرزاآقاخان كرماني – تهران- نشر پيام – 1335 – ص26.
7- چالش سنت و مدرنيته در ايران –ص 288.